
Tylna zębatka napędowa przejmuje moment obrotowy z łańcucha i przekazuje go na koło – to na nią przypada największe obciążenie w całym układzie napędowym. Pracuje w warunkach zmiennych sił, narażona na brud, wodę i piasek, dlatego zużywa się szybciej niż zębatka przednia i wymaga regularnej kontroli. Charakterystyczne spiczaste lub haczykowate profile zębów to znak, że dalsze użytkowanie przyspieszy niszczenie łańcucha, a sam napęd straci płynność.
Zębatka tylna motocykla musi być zgodna z łańcuchem pod względem podziałki i szerokości ogniw. W motorowerach i lekkich motocyklach dominują dwa standardy: 420 i 428. Zębatka do łańcucha 420 ma mniejszą podziałkę i węższą rolkę, jest stosowana w jednośladach o niewielkiej mocy, głównie 50 cm³. Zębatka do łańcucha 428 to grubszy wariant, który trafia do motorowerów 70–125 cm³ oraz mniejszych motocykli.
W maszynach o wyższej mocy i pojemności spotyka się łańcuchy 520, 525 i 530. Zamontowanie zębatki niezgodnej z typem łańcucha jest fizycznie niemożliwe, ponieważ rolki łańcucha nie wejdą w zęby – dlatego typ łańcucha należy znać przed zamówieniem.
Sam standard 420 lub 428 to dopiero połowa informacji potrzebnej do prawidłowego zamówienia. Zębatka tylna motoroweru czy motocykla ma też inne wymiary, które muszą zgadzać się z piastą koła: średnicę otworu centralnego (spotykane wartości to m.in. 48, 54, 64, 76 czy 80 mm), rozstaw i średnicę otworów montażowych oraz grubość samej zębatki. Te parametry różnią się w zależności od pojazdu, dlatego przy doborze warto posługiwać się wymiarami ze starej zębatki lub z dokumentacji technicznej jednośladu.
Liczba zębów to z kolei parametr, który wpływa na przełożenie napędowe. Zębatka stalowa do motocykla z większą liczbą zębów poprawia dynamikę ruszania i przyśpieszenia, ale obniża prędkość maksymalną i zwiększa obroty silnika przy danej prędkości. Mniejsza liczba zębów działa odwrotnie – podnosi prędkość końcową kosztem elastyczności na niskich obrotach. Fabryczne przełożenie to punkt wyjścia, ale wielu użytkowników świadomie zmienia liczbę zębów, by lepiej dopasować charakterystykę napędu do swoich potrzeb.
Zębatka tylna zużywa się szybciej niż przednia, bo ma więcej zębów i każdy z nich pracuje częściej pod obciążeniem. Mimo to przy wyraźnym zużyciu tylnej zębatki warto sprawdzić też stan zębatki przedniej i łańcucha – nowa zębatka na rozciągniętym łańcuchu dopasuje się do jego nierównomiernej podziałki i zużyje się szybciej, niż powinna. Jeśli łańcuch ma wyraźny luz, a regulacja naciągu doszła do końca zakresu, wymiana całego kompletu (obie zębatki + łańcuch) to decyzja, która procentuje dłuższą żywotnością wszystkich trzech elementów. Przy montażu nie zapomnij o śrubach i zabezpieczeniach zębatek – podkładka zabezpieczająca nakrętkę zębatki przedniej to drobny element, którego brak potrafi skończyć się utratą napędu podczas jazdy.